در گاهشماری ایرانی، هر سال به 11 ماه سی روزه و یک ماه 35 روزه تقسیم شده است. از نظر ایرانیان باستان، هر روز از هر ماه متعلق به یکی از امشاسپندان و یا ایزدان بوده و آداب و مناسک خاصی را می طلبد. روزشمار ایرانیان، هفته را نداشته و اصولاً هفته از ابداعات سامی نژادها (اعراب) میباشد. اسامی روزهای هر ماه ایرانی به ترتیب از یک الی سی عبارت اند از : 1- هرمزد، 2- بهمن، 3- اردیبهشت، 4- شهریور، 5- سپندارمزد (اسفند)، 6- خرداد، 7- امرداد، 8- دی به آذر، 9- آذر، 10- آبان، 11- خور، 12- ماه، 13- تیر، 14- گوش، 15- دی به مهر، 16- مهر، 17- سروش، 18- رَشن، 19- فروردین، 20- بهرام، 21- رام، 22- باد، 23- دی به دین، 24- دین، 25- ارد، 26- اَشتاد، 27- آسمان، 28- زامیاد، 29- ماراسپند و 30- اَنیران.
برای بیان روز هم، واژه مخصوص آن روز را به همراه ماه آن میآوردند.
همانطوریکه ذکر گردید، تعداد روزهای هر ماه زرتشتی 30 روز میباشد. پس روز سی و یکم فروردین ماه تقویم خورشیدی برابر با هرمزد روز ماه اردیبهشت زرتشتی یا اول اردیبهشت میباشد. به همین ترتیب، روز دوم ماه اردیبهشت تقویم خورشیدی برابر روز سوم (اردیبهشت روز) ماه اردیبهشت زرتشتی میباشد. این اختلاف ناشی از 31 روزه بودن شش ماه اول سال در تقویم خورشیدی میباشد.
لذا تقارن اردیبهشت روز را با ماه اردیبهشت، اردیبهشت گان نامیده وآن روز را جشن می گیرند.
اَردی بهشت از واژهی اوستایی اَشه وَهیشته و پهلوی ارت وهیشت به معنی بهترین راستی و نام یکی از امشاسپندان (جاودانان مقدس) گرفته شده است.
از نظر ایرانیان، هرمزد یا اهورا مزدا به عنوان آفریننده مطلق، جهان را آفرید. او برای این کار شش وجود مینوی و ملکوتی تحت عنوان اَمشاسپَند به معنای جاودانان مقدس و نامیرا را بوجود آورد: بهمن، اردیبهشت، شهریور، اسپندارمذ (اسفند) خرداد و امرداد.
اَشَه وَهیشْتَه یا اردى بهشت به معنای بهترین پارسائى یا بهترین پرهیزگاری یا بهترین قانون می باشد. وی از زیباترین امشاسپندان میباشد. اشه قانون خدایی است و نظم زمین وآسمان از آن است. راستی، آن شاه راهی است که همه خواه ناخواه بر آن گام زنان به سوی رسایی و کمال و جاودانی و ابدیت می روند . راستی، اصل آفرینش است و مردمان باید این اصل را دریابند و آن را گرامی و استوار نگاه دارند و در راه آن از یکدیگر سبقت جویند. این امشاسپند نگهبان و حامی آتش و دشمن سرسخت اهریمن و دیوان می باشد. هماورد اصلی او، دیو ایْمنْدرَه (روح ارتداد) میباشد.
اردی بهشت نگاهبان آتش است؛ چراکه آتش بهترین جلوه گاه راستی و پاکی به شمار می رفته است در این امر، ایزد آذر، سروش، بهرام و نریوسنگ او را یاری مینمایند. در زمان حمله اهریمن، بهرام، آتش را در خانههای مردم پناه میدهد، سروش آن را محافظت میکند و هرگاه خاموش شود، از بهرام به سروش و از سروش به آذر و از آذر به اردیبهشت میپیوندد تا از گزند دیوان دور بماند. اردیبهشت، نشانه پارسایی و قانونمندی میباشد.
چنانکه همه امشاسپندان دارای دو روی مینوی و زمینی هستند، این امشاسپند در جهان مینوی نمایندهی پاکی و راستی و نظم و قانون اهورایی و در زمین نگاهبانی آتش بر عهدهی او گذاشته شده است.
در بخشی از اوستا میبینیم که اهریمن با ظهور زرتشت میگریزد وچنین بانگ می زند : زرتشت مرا بسوزانید با اشه وهیشته، و از زمین براند مرا. ابوریحان بیرونی چنین میگوید :
و معنای این نام آن است : راستی. برخی گفتهاند که منتهای خیر است و اردیبهشت ایزد یا ملک آتش و نور است و این دو با او مناسبت دارد و خداوند او را به این کار موکل کرده که نیز علل و امراض را به یاری ادویه و اغذیه ازاله کند و صدق را از کذب ظاهر کند و محق را از مبطل به سوگندهایی که گفته اند در اوستا مبین است تمیز دهد.
خلف تبریزی آورده است که : «در این روز نیک است به معبد و آتشکده رفتن و از پادشاهان حاجت خود خواستن وبه جنگ و کارزار شدن، و معنی ترکیبی این لغت مانند بهشت باشد (این معنی درست نیست و مفهوم و واژه را در آغاز آورده است)، چه ارد به معنی شبیه و مانند آمده است و چون این ماه وسط فصل بهار است و نباتات در غایت نشو و نما و گلها و ریاحین تمام شکفته و هوا در نهایت اعتدال، بنابراین اردیبهشت خوانند.
مطالبی را که بیرونی راجع به اعمال اردیبهشت ایزد راجع به درمان و درمانگری وتمیز میان راستی و دروغ و حق و باطل بدان اشاره کرده، در بخش یشت ها در اردیبهشت یشت آمده است.
اهریمن تبهکار گفت :
وای بر من از [ دست ] اردیبهشت.
ناخوش ترین ناخوشی ها را براندازد.
با ناخوش ترین ناخوشی ها بستیزد.
تباه ترین تباهی ها را براندازد.
با تباه ترین تباهی ها بستیزد.
دیوترین دیوان را براندازد.
با دیوترین دیوان بستیزد.
ستمکارترین مردمان را براندازد.
با ستمکارترین مردمان بستیزد.
اژدها نژادترین اژدها نژادان را براندازد.
با اژدها نژادترین اژدها نژادان بستیزد.
گرگ نژادترین گرگ نژادان را براندازد.
با گرگ نژادترین گرگ نژادان بستیزد.
بد نهادترین و گزند رسانترین ِ دوپایان را براندازد.
با بد نهادترین و گزند رسانترین ِ دوپایان بستیزد.
سخت ترین تب ها را براندازد.
با سخت ترین تب ها بستیزد.
دروغ زن ترین دروغزنان را براندازد.
با دروغ زن ترین دروغ زنان بستیزد.
بدچشم ترین بدچشمان را براندازد.
با بدچشم ترین بدچشمان بستیزد.
زن روسپی جادو را براندازد.
با زن روسپی جادو بستیزد.
دروج (دروغ) باید بکاهد ! دروج باید نابود شود !
دروج باید سپری گردد و یکسره نابود شود !
تو [دروج ] باید در اپاختر ناپدید شوی !
تو نباید جهان استومند اشه را نابود کنی !
اردیبهشت امشاسپند را میستایم، به درستی که ستودن اردیبهشت امشاسپند به منزله ستودن همه امشاسپندان است که اهورامزدا جای آسودن آنها را با کردار نیک حفظ میکند. و جای آسودن آنها در گروسمان اهورا ست. گروسمان ویژه اشوان است و هیچ یک از دروندان (دروغکاران) را بدان جای پر از آسایش و اشویی برای دیدار اهورامزدا راه نیست.
اوستا – اردیبهشت یشت(یشت سوم)
ایرانیان در این روز لباس سپید که نماد پاکی است بر تن میکنند و با سرهای پوشیده با کلاه یا روسری ِسپید ، به آدُریان (آتشکدهی اصلی هر شهر) میروند و نیایش اهورامزدا را به جا میآورند.
چه زیباست که بکوشیم همزمان با این جشن خجسته و دگرگونی های طبیعت، دل هایمان را با مهر و فروتنی شکوفا سازیم، راستی و پاکی را بیش از پیش در نهادمان برویانیم و فروزههای نیک مینوی را همچون زبانههای همیشه بالارونده آتش، در اندیشه و گفتار و کردارمان بپرورانیم.
منابع :
شناخت اساطیر ایران نوشته جان هینلز ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی
بن دهش – نوشته فرنبغ دادگی، ترجمه مهرداد بهار.
از اسطوره تا تاریخ – نوشته مهرداد بهار
گاه شماری و جشن های ایران باستان - نوشته هاشم رضی
اوستا – گردآوری جلیل دوستخواه
برهان قاطع – خلف تبریزی
آثار الباقیه – ابوریحان بیرونی
نظرات ()
